Een renovatie en upgrade in één
De Krammersluizen zijn in 1987 aangelegd en liggen tussen het zoete Volkerak-Zoommeer en de zoute Oosterschelde, in de Philipsdam in Zeeland. Het is voor het eerst in 35 jaar dat het complex wordt gerenoveerd. Daarnaast vindt er een upgrade plaats. Hierdoor wordt straks 35% energie bespaard, kunnen schepen de sluis 33% sneller passeren en zullen vissen de sluis kunnen gebruiken voor hun migratie. Op onze referentiepagina lees je meer over het project.
Voor de renovatie en upgrade worden zeer diverse werkzaamheden uitgevoerd. Zo vinden er graafwerkzaamheden plaats voor de aanleg van nieuwe kabels, worden de sluiskolken tijdelijk drooggelegd en worden de sluisdeuren aangepast. Daarnaast worden een bellenscherm, vismigratiesysteem, spuimiddel en zonnepanelenpark gerealiseerd en worden diverse onderdelen gerenoveerd of aangepast.
Omdat het sluizencomplex een primaire waterkering is, moet in de planning niet alleen rekening worden gehouden met beschermde soorten, maar ook met waterveiligheid. Voor dit type waterkeringen geldt een gesloten seizoen waarin de waterkering volledig functioneel moet blijven en veel werkzaamheden niet zijn toegestaan. Ook de planning maakt het project dus extra uitdagend.
Natuurwetgeving en het ecologisch werkprotocol
Voor dit omvangrijke project hebben wij een overkoepelend ecologisch werkprotocol en meerdere werkspecifieke protocollen opgesteld, conform de Gedragscode Soortenbescherming Rijkswaterstaat. Onder de Omgevingswet kunnen gedragscodes worden ingezet als instrument voor vrijstellingen. Hierin staan maatregelen beschreven ter bescherming van soorten. Wanneer deze maatregelen correct worden toegepast, is het aanvragen van een vergunning niet altijd nodig en kan gewerkt worden onder een vrijstellingsregeling.
Voor dit project is daarnaast door de opdrachtgever een Wnb-vergunning aangevraagd en verkregen, onder andere voor geluidsverstoring van de noordse woelmuis in Natura 2000-gebied Krammer-Volkerak. De populatie van deze endemische ondersoort op het middeneiland wordt beschouwd als een ‘bronpopulatie’ voor het Natura 2000-gebied. Deze ondersoort komt wereldwijd uitsluitend in Nederland voor. Ook is een omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit verleend voor graafwerkzaamheden in het leefgebied van de noordse woelmuis. Naast deze soort moet rekening worden gehouden met onder andere broedvogels, niet-broedvogels, konijnen, vleermuizen en kwetsbare plantensoorten.
Ecologische uitdagingen tijdens de werkzaamheden
De omvang en lange looptijd van het project zorgen voor diverse ecologische uitdagingen. Allereerst de broedvogels. De ligging van het complex, omringd door water en natuurgebieden, maakt dat er veel vogelsoorten voorkomen. Om het risico op broedende vogels binnen en nabij werklocaties te beperken, zijn preventieve maatregelen genomen op locaties waar niet buiten het broedseizoen gewerkt kon worden. Zo zijn openingen in constructies afgeschermd met netten om vogels hieruit te weren. Ook ontwierp de uitvoerder speciale voorzieningen om meeuwen te weren uit nissen en op richels in de remmingswerken. Het is positief om te zien dat de uitvoering hierin actief meedenkt en met praktische oplossingen komt.
Tijdens het project deed zich ook een onverwachte situatie voor: er werden nesten van boerenzwaluwen aangetroffen in technische ruimtes en kabelgoten. Deze waren tijdens eerdere onderzoeken niet vastgesteld. Nesten van de boerenzwaluw zijn jaarrond beschermd wanneer er geen alternatieve nestlocaties beschikbaar zijn. Een deel van de oorspronkelijke nesten moest worden verwijderd. Daarom zijn kunstmatige nestvoorzieningen geplaatst op geschikte locaties waar de vogels ook in de toekomst kunnen broeden zonder hinder te veroorzaken. Op de oorspronkelijke plekken zijn vogelwerende maatregelen getroffen om nieuwe nestvorming te voorkomen. Zo blijft de soort behouden, terwijl onderhoudswerkzaamheden mogelijk blijven.
Een andere belangrijke soort is de noordse woelmuis. Deze ondersoort is zeer gevoelig voor concurrentie van andere muizensoorten, die momenteel nog niet op het middeneiland voorkomen. Om vestiging te voorkomen, wordt alle aangevoerde grond gecontroleerd op de aanwezigheid van muizen. Daarnaast wordt voorafgaand aan graafwerkzaamheden gecontroleerd op graafactiviteit en verblijfplaatsen van de noordse woelmuis en worden geluidsbeperkende maatregelen toegepast.
Daarnaast zijn in de omgeving van het sluizencomplex verschillende soorten vleermuizen aanwezig. Tijdens de actieve periode wordt gewerkt volgens een door ons opgesteld verlichtingsplan dat in samenwerking met Rijkswaterstaat is opgesteld, zodat vleermuizen geen hinder ondervinden van nachtelijke werkzaamheden.
Tot slot worden maatregelen genomen ter bescherming van beschermde en/of kwetsbare flora, zoals de bijenorchis. Deze mooie soort is niet meer wettelijk beschermd, maar Rijkswaterstaat hecht waarde aan het behoud ervan. Soms worden planten verplant, er wordt gewerkt buiten de bloeiperiodes, de bodemopbouw wordt behouden bij herstel en, waar mogelijk, worden mantelbuizen toegepast in de bodem om toekomstig graafwerk overbodig te maken.
De renovatie en upgrade van de Krammersluizen laten zien hoe complex de balans is tussen infrastructuur, waterveiligheid en natuur. Door ecologische kennis integraal mee te nemen in ontwerp, planning en uitvoering, kunnen risico’s voor beschermde soorten worden beperkt en blijft ruimte voor duurzame oplossingen en biodiversiteit behouden. De nauwe samenwerking met de ecologen van Rijkswaterstaat is hierin een belangrijke factor die de realisatie van dit complexe project tot een succes maakt. Ook de goede samenwerking tussen de ecoloog en het uitvoeringsteam heeft ertoe geleid dat de maatregelen in de praktijk effectief toegepast worden. Wij waarderen de constructieve samenwerking met alle betrokken partijen enorm. Juist door deze gezamenlijke inzet kunnen complexe infrastructurele projecten op een zorgvuldige en toekomstbestendige manier worden gerealiseerd.
