Bijzondere vondst: een kolonie huiszwaluwen op het sluiswachtersgebouw
Toen onze ecologen in 2021 met een lokale natuurvereniging een rondgang maakte op het toekomstig werkterrein langs de N307, werden er huiszwaluwnesten aangetroffen rondom het sluiswachtersgebouw van de toenmalige Roggebotsluis. Gezien het sluiswachtersgebouw gesloopt moest worden om de Roggebotbrug te bouwen, was nader onderzoek nodig. Tijdens dit onderzoek, uitgevoerd in juni en augustus 2021, werden in totaal 22 nesten geteld.
In Flevoland zijn nesten van de huiszwaluw jaarrond beschermd wanneer door aantasting de lokale staat van instandhouding in het geding komt. Bijvoorbeeld wanneer er geen alternatieve nestlocaties in de omgeving zijn. Dit was hier het geval. Bovendien ging het om een aanzienlijk aantal nesten. Het verwijderen hiervan was alleen toegestaan met een ontheffing Wet natuurbescherming (nu Omgevingswet). Daarnaast gold de verplichting tot compensatie.
Na het aanvullende onderzoek stelde onze ecologen een activiteitenplan op om de bestaande ontheffing Wet natuurbescherming van het project te wijzigen. Hierin werd de situatie en de noodzaak van het slopen toegelicht. Ook werden mitigerende maatregelen voorgesteld om effecten op de huiszwaluw te voorkomen en beperken. Bijvoorbeeld door de nesten buiten het broedseizoen te verwijderen. Ter compensatie werden er 44 kunstnesten, met ruimte voor de aanbouw van natuurlijke nesten, onder de nieuwe brug voorgesteld aan het bevoegd gezag. Het doel van deze compensatie was dat de zwaluwen bij terugkomst de nesten zouden vinden en in gebruik zouden nemen. Dit is spannend, kunstnesten worden namelijk niet altijd in gebruik genomen. Omdat hier een bestaande nestlocatie verdween en er in de omgeving geen alternatieven waren, was de kans op succes groter. Bovendien was er een natuurvriendelijke oever met een geleidelijk talud naast de brug aangelegd. Hier zouden de zwaluwen klei kunnen verzamelen en foerageren, wat de uitgekozen locatie tot een aantrekkelijke nestlocatie maakte.
Worden de kunstnesten gevonden?
Na het wijzigen van de ontheffing en goedkeuring van het activiteitenplan door bevoegd gezag, konden de voorgestelde maatregelen uitgevoerd worden. Voorafgaand aan het broedseizoen van 2023 werden de 44 kunstnesten onder de brug bevestigd, zowel aan de west- als de oostzijde van de brugpijlers. Zo konden de huiszwaluwen zelf hun voorkeur bepalen. De nesten zijn zo geplaatst dat deze mooi opgaan in het ontwerp van de brug, zonder de functionaliteit te verliezen. Vanaf de N307 zijn de nesten niet zichtbaar, maar vanaf het water zijn ze goed te zien. Toen begon het afwachten: zouden de zwaluwen de nesten weten te vinden?
Om de effectiviteit van de compensatie te beoordelen, werden de nesten in 2023 en 2024 gemonitord. Deze monitoring was verplicht volgens de ontheffing, maar we waren zelf natuurlijk ook benieuwd. In juli 2023 bleken 22 nesten in gebruik. Een geweldig resultaat: de kunstnesten waren gevonden en er waren net zoveel kunstnesten in gebruik genomen als het aantal verwijderde nesten. In mei 2024 werden 19 bezette nesten geteld. Dit was een momentopname van het begin van het broedseizoen, dus mogelijk groeide dit aantal nog. Toen één van onze ecologen in 2025 voor een ander project onder de brug voer, zag hij tot zijn blijdschap veel huiszwaluwen rondvliegen. Ook waren er natuurlijke nesten gevormd naast de kunstnesten. De kolonie doet het nog altijd goed en lijkt groeiende!
Het succes onder de Roggebotbrug laat zien dat met de juiste maatregelen beschermde soorten als de huiszwaluw, een soort die in ons land sinds 1960 met meer dan 75% is afgenomen, nieuwe kansen krijgen. Een prachtig voorbeeld van hoe de natuur bij infrastructurele projecten betrokken kan worden.
Hoe kan het dat deze nesten onbekend waren?
Wanneer nieuwe projecten gepland worden, wordt er vooraf in opdracht van de opdrachtgever een onderzoek uitgevoerd naar dier- en plantensoorten en beschermde (natuur)gebieden die effecten kunnen ondervinden van het project. Aan de hand van de resultaten kan de opdrachtgever op tijd eventueel benodigde omgevingsvergunningen regelen. Soms komt het helaas voor dat soorten niet opgemerkt worden tijdens het onderzoek, bijvoorbeeld als dit is uitgevoerd in een periode waarin een bepaalde soort niet aanwezig is of goed waar te nemen is. Ook kan het gebeuren dat nieuwe soorten zich vestigen in de periode tussen het natuuronderzoek en de uiteindelijke start van de uitvoering. Dit was hier waarschijnlijk het geval. Het natuuronderzoek is in 2016 en 2018 uitgevoerd door een ander ecologisch adviesbureau. De nesten werden echter in 2021 gevonden. Dit laat zien dat het van belang is dat onderzoeksgegevens actueel zijn en een projectgebied en de directe omgeving voor de uitvoering nogmaals door een ecoloog gecontroleerd wordt op de actuele aanwezigheid van beschermde soorten. Zo kunnen, indien nodig, ook hiervoor passende maatregelen getroffen worden en/of een vergunning worden aangevraagd en wordt het schaden van kwetsbare soorten en overtreden van de Omgevingswet voorkomen.
